Một triển lãm thủy sản gom mẫu và người từ hàng trăm ao về một hội trường. Với buyer, đó là cơ hội xem nhiều nhà cung cấp một lúc. Với người nuôi, đó là một rủi ro hiếm khi được nhắc đến: mầm bệnh có thể đi theo đôi giày, theo thiết bị đo, theo túi mẫu nước, rồi về ao nhà họ.
An toàn sinh học tại triển lãm thủy sản chưa phải là chủ đề quen với nhiều ban tổ chức, vì họ quen nghĩ về an toàn cháy nổ và đám đông. Bài này đề xuất một bộ quy tắc nhẹ nhưng cụ thể cho ban tổ chức, dựa trên các tài liệu về an toàn sinh học ở trại nuôi và giáo trình CEM về an ninh, an toàn sự kiện. Nó là danh sách kiểm tra, không thay thế tư vấn của cơ quan thú y.
Vì sao cần quan tâm đến an toàn sinh học tại triển lãm thủy sản
Cơ quan thú y Việt Nam cho biết bệnh hoại tử gan tụy cấp và đốm trắng vẫn là vấn đề nghiêm trọng ở các vùng nuôi chính. Phần lớn ca bệnh xuất hiện trong khoảng 15 đến 60 ngày sau thả giống, nhiều nhất từ tháng 3 đến tháng 9. Một nghiên cứu ở trại tại Bạc Liêu còn ghi nhận chim ăn cá có liên quan đáng kể đến bệnh, với tỷ số chênh khoảng 8. Nghĩa là người nuôi có lý do để thận trọng, và triển lãm tổ chức trong các tháng đó càng cần cẩn thận.
Hội trường trong nhà là môi trường ít rủi ro hơn ao nuôi: sàn khô, nhiệt độ ổn định, không có chim hay côn trùng từ đồng. Rủi ro đến từ những thứ khách và nhà trưng bày mang vào, và những gì khách mang ra sau khi rời đi.
Bốn nguồn rủi ro
- Mẫu sinh vật sống. Tôm, cá, giáp xác đem vào để trình diễn có thể mang bệnh, nhất là mẫu lấy từ ao đang có vấn đề.
- Nước và nước thải từ bể. Nước từ ao hoặc nước đã dùng cho mẫu sống, nếu xả bừa, đem mầm bệnh ra hệ thống thoát và môi trường bên ngoài.
- Thiết bị từng dùng ở ao khác. Cảm biến, vợt, dụng cụ lấy mẫu mang trực tiếp từ ao về gian hàng.
- Người đi tiếp. Khách dự triển lãm rồi thăm trại ngày hôm sau, hoặc về thẳng trại nhà, có thể mang những gì họ chạm vào tại show.
Quy tắc cho ban tổ chức
Chỉ định một đầu mối an toàn sinh học trong đội vận hành. Người này làm việc với cơ quan thú y địa phương, đọc và duyệt các đăng ký gian hàng có sinh vật sống, và là người nhà trưng bày gọi khi có tình huống. Từ đó đặt các quy tắc sau.
- Về mẫu sống: chỉ nhận mẫu có giấy tờ nguồn gốc, từ cơ sở giống hoặc trại có hồ sơ xét nghiệm, cấm mẫu từ ao đang có dấu hiệu bệnh. Hỏi cơ quan thú y địa phương về quy định vận chuyển và trưng bày.
- Về nước: nước xả từ bể phải được xử lý hoặc thu gom theo thỏa thuận với địa điểm, không xả thẳng ra kênh rạch. Chi tiết gian hàng có bể có ở bài gian hàng triển lãm thủy sản có bể nước.
- Về thiết bị: dụng cụ từng dùng ở ao phải rửa sạch và khử trùng trước khi mang vào hội trường, và nhà trưng bày ký cam kết điều này trong biểu mẫu đăng ký.
- Về trình diễn xét nghiệm: ưu tiên dùng mẫu cố định hoặc mẫu giả lập thay vì mẫu sống.
- Về rác: thu gom riêng rác hữu cơ và bao bì thức ăn, tránh để chim hay côn trùng bị hút vào khu vực ăn uống.
Cổng vào có hố nhúng không
Hố nhúng giày là giải pháp quen thuộc, nhưng cần thận trọng với hiệu quả của nó. Một bài của Global Seafood Alliance về an toàn sinh học nêu rằng thời gian tiếp xúc trong hố nhúng thường quá ngắn, bùn và chất hữu cơ làm giảm tác dụng của chất khử trùng như clo, và khách thường không hiểu vì sao phải làm nên khó tuân thủ. Tài liệu hội thảo của FAO cũng liệt kê các biện pháp phổ biến gồm trạm rửa tay, hố nhúng giày, rửa bánh xe và biển cảnh báo. Với hội trường trong nhà, sàn sạch, một trạm rửa tay và biển hướng dẫn thường hợp lý hơn một hố nhúng tạm bợ, kèm yêu cầu đoàn đi từ trại phải thay giày trước khi lên xe. Đoàn bus-in và đoàn farm tour là nhóm cần chú ý nhất.
Đoàn tham quan và ngày hôm sau
Khách tham dự rồi đi farm tour hôm sau là trường hợp rủi ro nhất, vì chính họ vừa tiếp xúc với mẫu từ nhiều nguồn. Hãy làm việc với chủ trại để biết họ yêu cầu gì trước khi nhận khách. Quy tắc từ trại: giới hạn số khách, xe đỗ ngoài, thay ủng của trại, đứng ở khu quan sát, như bài tham quan trại tôm trình bày. Gắn các điều đó vào thông tin gửi đoàn từ trước và vào bài farm tour sau triển lãm thủy sản.
Truyền thông và kế hoạch dự phòng
Quy tắc chỉ hiệu quả khi người ta biết. Đưa vào exhibitor kit (bài exhibitor kit), nhắc ở buổi họp nhà trưng bày, dán biển ở khu có bể, và cho nhân viên hiện trường biết phải làm gì nếu thấy mẫu chết bất thường. Kế hoạch ứng phó của show cần có một mục cho tình huống này, theo khung ở bài emergency readiness: ai quyết định, ai gọi cơ quan thú y, khu vực nào cách ly.
Cần người dựng quy tắc an toàn sinh học cho show?
Nếu bạn đang chuẩn bị an toàn sinh học tại triển lãm thủy sản và cần bản quy tắc cho nhà trưng bày, biểu mẫu cam kết, hoặc người làm việc với cơ quan thú y và chủ trại, bạn có thể gửi yêu cầu qua trang báo giá hoặc đặt lịch trao đổi với Nguyễn Anh Trung. Cho biết vùng nuôi, loại sinh vật dự kiến trưng bày và chương trình tham quan trại.
Một quy tắc nhẹ mà mọi người tuân thủ tốt hơn một quy tắc nặng mà không ai đọc.